بازار آزاد (Free Market)

دسته‌‌بندی: کسب و کار

بازار آزاد (به انگلیسی Free Market)، سیستمی اقتصادی بر پایه‌ی عرضه و تقاضا، همراه با کنترل حداقلی یا عدم کنترل از جانب دولت است.

بازار آزاد به مبادلات اختیاری گفته می‌شود که در یک محیط اقتصادی آزاد صورت می‌گیرند.

ویژگی مشخصه‌ی بازار آزاد، نظم خودانگیخته و نامتمرکز قراردادها است که افراد از طریق آن به تصمیم‌گیری‌های اقتصادی دست می‌زنند.

بسته به سیاست‌ها و قوانین، بازار آزاد هر کشور می‌تواند از بازار بسیار گسترده تا بازار تماما سیاه متغیر باشد.

نکات کلیدی

  • در بازار آزاد، سیستم اقتصادی تنها برپایه‌ی مبادله‌ی داوطلبانه و قوانین عرضه و تقاضا، بدون دخالت دولت، بنا شده است.
  • یکی از ویژگی‌های کلیدی بازار آزاد، غیاب معاملات اجباری یا محدودیت‌های ناظر‌ بر معاملات است.
  • هرچند هیچ بازار تماما آزادی وجود خارجی ندارد، و تمام بازارها به شیوه‌های معینی مقید هستند، اما اقتصاددانانی که که میزان آزادی در بازارها را اندازه‌گیری می‌کنند، وجود رابطه‌ی عموما مثبتی بین بازار آزاد و معیارهای رفاه اقتصادی را تایید می‌کنند.

شرح کامل‌تر بازار آزاد

اصطلاح \”بازار آزاد\”، گاهی اوقات به عنوان مترادف سرمایه‌داری بدون ‌قید (laissez-faire) به کار می‌رود.

اکثر مردم، هنگامی که از \”بازار آزاد\” صحبت می‌کنند، مقصودشان اقتصادی با رقابت بدون مانع و معاملات منحصرا شخصی بین خریدار و فروشنده است.

هرچند تعریفی جامع‌تر باید شامل هرگونه فعالیت اقتصادی داوطلبانه، مادامی که توسط قدرت مرکزی کنترل نشود، نیز شود.

با این توصیفات، هر دو سیستم سرمایه‌داری بدون قید و سوسیالیسم داوطلبانه، هرچند که دومی شامل مالکیت عمومی بر ابزارهای تولید می‌شود، مثال‌هایی از بازار آزاد محسوب می‌شوند.

ویژگی کلیدی بازار آزاد، غیاب تحمیل اجباری یا محدودیت‌های ناظر بر فعالیت اقتصادی است.

تنها شیوه‌های مشروع اعمال محدودیت بر بازار آزاد، شیوه‌های مبتنی بر موافقت دوطرفه در یک قراداد داوطلبانه، مانند قراردادهای جبران خسارت در قوانین مربوط به مسئولیت مدنی هستند.

ارتباط بازار آزاد با سرمایه‌داری و آزادی‌های فردی

هیچ کشور مدرنی با بازار ‌مطلقا آزاد اداره نمی‌شود.

با این وجود، کشورهایی که آزادترین بازارها را دارند، عموما همان کشورهایی هستند که برای مالکیت خصوصی، سرمایه‌داری و حقوق فردی ارزش بالایی قائل می‌شوند.

از آنجا که آن دسته از سیستم‌های سیاسی که از قانون‌گذاری برای بازار و توزیع یارانه فاصله می گیرند، ضرورتا کمتر در معاملات داوطلبانه اقتصادی دخالت می کنند، چنین نتیجه‌ای دور از انتظار نیست.

افزون بر این، بازار آزاد در سیستمی که از مالکیت خصوصی به خوبی دفاع می‌کند و سرمایه‌داران انگیزه‌ی بیشتری برای کسب سود دارند، از شانس بیشتری برای رشد و شکوفایی برخوردار است.

بازارهای آزاد و بازارهای مالی

بورسینس: در بازار آزاد، امکان توسعه‌ی یک بازار مالی به منظور تسهیل تامین نیازهای مالی افرادی که نمی‌توانند یا نمی‌خواهند به خودکفایی مالی برسند، وجود دارد.

به عنوان مثال، برخی از افراد یا کسب‌و‌کارها در زمینه‌ی ایجاد پس‌انداز از طریق صرفه جویی مداوم در مصرف دارایی خود تخصص دارند.

برخی دیگر نیز در زمینه‌ی هزینه کردن پس‌انداز در راستای فعالیت‌های کارآفرینانه، مانند ایجاد یا گسترش یک کسب‌و‌کار، تخصص دارند.

این بازیگران می‌توانند از معاملات اوراق مالی بهادار مانند سهام و اوراق قرضه بهره‌مند شوند.

به عنوان مثال، فرد پس‌اندازکننده می‌تواند با خرید اوراق قرضه، پول خود را با وعده دریافت سود در آینده به کارآفرینان بسپارد.

به وسیله‌ی خرید سهام، پس انداز شخص در ازای مطالبه‌ی مالکیت درآمدهای آینده یک شرکت معامله می‌شود. هیچ نمونه‌ی مدرنی از بازارهای مالی کاملا آزاد وجود ندارد.

محدودیت‌های رایج در بازار آزاد

تمام محدودیت‌های اعمالی بر بازار آزاد از شیوه‌های صریح یا ضمنی اعمال قدرت استفاده می‌کنند.

موارد زیر مثال‌های رایجی از نحوه اعمال این محدودیت‌ها هستند:

  • ممنوعیت مبادلات خاص
  • مالیات
  • مقررات
  • احکام مبادلات در شرایط خاص
  • الزامات صدور مجوز
  • نرخ ارز ثابت
  • رقابت در خدمات عمومی ارائه شده
  • کنترل قیمت و سهمیه‌ی تولید
  • خرید کالا
  • شیوه‌های استخدام کارمندان
  • و…

توجیه‌های معمول برای اعمال محدودیت‌های سیاسی بر بازار آزاد شامل دلایلی چون امنیت مصرف‌کننده، رعایت انصاف بین گروه‌های برخوردار و محروم در جامعه، و تامین کالاهای عمومی می‌شوند.

توجیه ظاهری هر چه باشد، بنگاه‌های تجاری و سایر گروه‌های ذی‌نفع در جامعه، غالباً برای تغییر شکل این محدودیت‌ها به نفع خودشان در قالب پدیده‌ای به‌نام رانت‌خواری، دست به لابی‌گری می‌زنند.

وقتی رفتار بازار آزاد، تحت مقررات دولتی تنظیم می‌شود، هرچند دامنه‌ی بازار آزاد محدود می‌شود اما معمولا به‌طور کامل از بین نمی‌رود و ممکن است مبادلات داوطلبانه، در چارچوب مقررات دولتی، همچنان صورت گیرند.

برخی از مبادلات نیز ممکن است با تخطی از قوانین و محدودیت‌های دولتی، و در محیطی موسوم به \”بازار سیاه\”، که می‌توان آن را نسخه‌ی زیرزمینی بازار آزاد در نظر گرفت، صورت گیرند.

هرچند در بازار سیاه هم مبادلات شدیدا محدود می‌شوند.

چراکه رقابت، شکل نوعی درگیری خشونت‌آمیز بین گروه‌های تولید کننده یا مصرف‌کننده‌ی رقیب را به خود می‌گیرد.

این امر نقطه‌ی مقابلِ رقابت در بازار آزاد یا رقابت در دریافت رانت از طریق سیستم سیاسی محسوب می‌شود.

در نتیجه، در یک بازار سیاه، مزیت رقابتی به سمت کسانی سرازیر می‌شود که در خشونت از مزیتی نسبی برخوردار هستند.

در نتیجه احتمال شکل‌گیری وضعیت انحصاری یا انحصار چندجانبه بیشتر می‌شود و از آنجا که بازیکنان ضعیف از بازار رانده می‌شوند، موانع ورود نیز زیاد می‌شوند.

اندازه‌گیری آزادی اقتصادی

اقتصاددانان، به منظور مطالعه‌ی تاثیرات بازار آزاد بر اقتصاد، شاخص‌های شناخته‌شده‌ی متعددی را برای اندازه‌گیری آزادی اقتصادی ابداع کرده‌اند.

از جمله شاخص آزادی اقتصادی متعلق به بنیاد Heritage و شاخص‌های آزادی اقتصادی در جهان و آمریکای شمالی که توسط موسسه Fraser منتشر می‌شوند.

این شاخص‌ها مواردی چون امنیت حقوق مالکیت، فشار ناشی از قوانین تنظیم‌کننده، میزان باز بودن بازارهای مالی و بسیاری موارد دیگر را شامل می‌شوند.

تجزیه و تحلیل‌های تجربی در زمینه‌ی مقایسه‌ی این شاخص‌ها با معیارهای مختلف رشد اقتصادی، توسعه، و استاندارد زندگی، شواهد گسترده‌ای از رابطه بین بازارآزاد و رفاه مادی در کشورهای مختلف را نشان می‌دهد.

این اصطلاح در واژه‌نامه جامع بورسینس منتشر شده است.اصطلاحات دیگر را ببینید...

قصد شروع سرمایه‌گذاری در بورس را دارید؟ اولین قدم این است که افتتاح حساب رایگان را در یکی از کارگزاری‌ها انجام دهید:

نام شرکتویژگی‌هاامتیاز
کارگزاری آگاه
  • ارائه خدمات متمایز در قالب باشگاه مشتریان
  • سامانه معاملاتی اختصاصی و کاربرپسند
  • امکان دریافت اعتبار معاملاتی
  • امکان دریافت وام قرض‌الحسنه برای معاملات
  • امکان ثبت‌نام آنلاین برای کد بورسی
ثبت نام در بورس

اموزش بورس