اندیکاتور حجم تعاملی (On-Balance Volume)

دسته‌‌بندی: مالی و اقتصاد

اندیکاتور حجم تعادلی (به انگلیسی On-Balance Volume و به اختصار OBV) یک اندیکاتور تکنیکال از نوع مومنتوم است که از جریان حجم برای پیش‌بینی تغییرات قیمت سهام استفاده می‌کند.

جوزف گرنوایل (Joseph Granville) برای اولین بار معیار حجم تعادلی را در کتاب خود به نام «کلید جدید گرنوایل برای کسب سود در بازار سهام» (Granville’s New Key to Stock Market Profits) در سال 1963 مطرح کرد.

گرنوایل باور داشت که حجم، نیروی اصلی محرک بازارهاست و حجم تعادلی را برای هنگامی که بازارها به‌علت تغییرات حجم دستخوش تغییر می‌شوند تنظیم کرد.

او در کتاب خود، پیش‌بینی‌های مبتنی بر اندیکاتور حجم تعادلی را بسیار مستدل خواند و باور داشت که به‌هنگام افزایش شدید حجم بدون هیچ تغییر قابل‌توجهی در قیمت سهام، قیمت درنهایت به سمت بالا می‌جهد یا به سمت پایین افت می‌کند.

اندیکاتور حجم تعادلی obv
نکات کلیدی:

  • حجم تعادلی (OBV) یک اندیکاتور مومنتوم است که از تغییرات حجم معاملات برای پیش‌بینی قیمت استفاده می‌کند.
  • حجم تعادلی احساسات جمعی را نشان می‌دهد که می‌تواند نتیجه آن بازار خرسی یا گاوی باشد.
  • با مقایسه میله‌های قیمت و حجم تعادلی می‌توان به سیگنال‌های کاربردی‌تری نسبت به هیستوگرام‌های حجمی سبز یا قرمز که اغلب در پایین نمودارهای قیمت یافت می‌شوند دست یافت.

محاسبه حجم تعادلی

فرمول اندیکاتور obv

در فرمول فوق:

  • OBV – سطح فعلی حجم تعادلی
  • OBV prev – سطح قبلی حجم تعادلی
  • volume –  مقدار آخرین حجم معاملات

حجم تعادلی مجموع کل حجم معاملات حال حاضر یک دارایی را نشان داده و مشخص می‌کند که آیا این حجم در حال خروج یا ورود به یک سهام یا جفت ارز مشخص است.

حجم تعادلی برابر است با مجموع کل حجم (چه مثبت و چه منفی).

سه قانون برای محاسبه حجم تعادلی وجود دارند:

  • اگر قیمت بسته‌شدن امروز بالاتر از قیمت بسته‌شدن دیروز باشد: حجم تعادلی کنونی = با حجم تعادلی قبلی + حجم امروز
  • اگر قیمت بسته‌شدن امروز پایین‌تر از قیمت بسته‌شدن دیروز باشد: حجم تعادلی کنونی = حجم تعادلی قبلی منهای حجم امروز
  • اگر قیمت بسته‌شدن امروز مساوی با قیمت بسته‌شدن دیروز باشد: حجم تعادلی کنونی = حجم تعادلی قبلی

اندیکاتور حجم تعادلی (OBV) نشان‌دهنده چیست؟

نظریه پشت حجم تعادلی بر اساس تمایز بین پول هوشمند، یعنی سرمایه‌گذاران نهادی، و سرمایه‌گذاران خُرد و کمترحرفه‌ای است.

هنگامی که صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک و صندوق‌های بازنشستگی شروع به خرید سهامی می‌کنند که سرمایه‌گذاران خرد در حال خرید آن هستند، حجم ممکن است افزایش یابد حتی اگر قیمت نسبتا یکسان باقی بماند.

درنهایت، این حجم افزوده‌شده باعث افزایش قیمت خواهد شد. در این زمان، سرمایه‌گذاران بزرگتر شروع به فروش و سرمایه‌گذاران کوچکتر شروع به خرید می‌کنند.

با وجود اینکه مقدار كمّی حجم تعادلی روی نمودار قیمت مشخص شده و به‌صورت عددی اندازه‌گیری می‌شود، این میزان چندان اهمیتی ندارد.

خود اندیکاتور تراکمی (به انگلیسی cumulative) است، اما فاصله زمانی با نقطه شروع اختصاصی ثابت می‌ماند، به این معنا که مقدار عددی واقعی حجم تعادلی به‌طور قراردادی وابسته به تاریخ شروع است.

در عوض، معامله‌گران و تحلیل‌گران ماهیت حرکات حجم تعادلی را در طول زمان در نظر می‌گیرند؛ تمام وزن تحلیل روی شیب خط حجم تعادلی است.

در حجم تعادلی، تحلیل‌گران اعداد حجم را در نظر می‌گیرند تا سرمایه‌گذاران بزرگ و نهادی را دنبال کنند.

آنها واگرایی بین حجم و قیمت را مترادف با رابطه بین «پول هوشمند» و پول‌های اندک و ناهمخوان در نظر می‌گیرند، به این امید که فرصت‌هایی طلایی را برای خرید در خلاف جهت روندهای ناصحیح غالب پیدا کنند.

به عنوان مثال، پول هوشمند ممکن است قیمت یک دارایی را بالا برده و سپس بعد از اینکه سایر سرمایه‌گذاران نیز وارد آن دارایی شدند آن را بفروشد.

نمونه‌ای از محاسبه حجم تعادلی

در زیر مثالی فرضی از قیمت بسته‌شدن یک سهم فرضی و حجم را می‌بینید:

روز اول: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1000 ریال، حجم مساوی است با 25200 سهم
روز دوم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1015 ریال، حجم مساوی است با 30000 سهم
روز سوم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1017 ریال، حجم مساوی است با 25600 سهم
روز چهارم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1013 ریال، حجم مساوی است با 32000 سهم
روز پنجم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1011 ریال، حجم مساوی است با 23000 سهم
روز ششم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1015 ریال، حجم مساوی است با 40000 سهم
روز هفتم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1020 ریال، حجم مساوی است با 36000 سهم
روز هشتم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1020 ریال، حجم مساوی است با 20500 سهم
روز نهم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1022 ریال، حجم مساوی است با 23000 سهم
روز دهم: قیمت بسته‌شدن مساوی است با 1021 ریال، حجم مساوی است با 27500 سهم

همانطور که مشاهده می‌شود، روز دوم، سوم، ششم، هفتم، و نهم روزهایی هستند که قیمت بسته‌شدن در آنها بالاتر است؛ بنابراین، این حجم‌های معاملاتی به حجم تعادلی اضافه می‌شوند.

روز چهارم، پنجم، و دهم روزهایی هستند که قیمت بسته‌شدن در آنها پایین‌تر است؛ بنابراین، این حجم‌های معاملاتی از حجم تعادلی کسر می‌شوند.

در روز هشتم، حجم تعادلی هیچ تغییری نداشته است زیرا قیمت بسته‌شدن تغییر نکرده. با توجه به این روزها، حجم تعادلی برای هر کدام از این 10 روز عبارت است از:

حجم تعادلی روز اول = 0
حجم تعادلی روز دوم = 0 + 30,000 = 30,000
حجم تعادلی روز سوم = + 25,600 = 55,600
حجم تعادلی روز چهارم = 55,600 – 32,000 = 23,600
حجم تعادلی روز پنجم = 23,600 – 23,000 = 600
حجم تعادلی روز ششم = 600 + 40,000 = 46,600
حجم تعادلی روز هفتم = 46,600 + 36,000 = 76,600
حجم تعادلی روز هشتم = 76,600
حجم تعادلی روز نهم = 76,600 + 23,000 = 99,600
حجم تعادلی روز دهم = 99,600 – 27,500 = 72,100

تفاوت بین حجم تعادلی و اندیکاتور تراکم/توزیع (Accumulation/Distribution)

حجم تعادلی و خط تراکم/توزیع مشابه هستند از این لحاظ که هر دو اندیکاتورهای مومنتومی هستند که از حجم برای پیش‌بینی حرکات «پول هوشمند» استفاده می‌کند.

با این حال، این تنها تشابه این دو اندیکاتور است.

بیشتر بخوانید: اندیکاتور تراکم/توزیع چیست؟ 

حجم تعادلی توسط افزودن حجم در صورت بالاتر بودن قیمت‌ بسته‌شدن و کاستن حجم در صورت پایین‌تر بودن قیمت بسته‌شدن محاسبه می‌شود.

اما فرمول خط تراکم/توزیع به طور کل با آنچه که در مورد حجم تعادلی گفته شد متفاوت است.

به‌شکل ساده‌شده، فرمول خط تراکم/توزیع با استفاده از موقعیت فعلی قیمت نسبت به محدوده معاملاتی اخیر آن ضرب در حجم آن بازه زمانی خاص به دست می‌آید.

محدودیت‌های اندیکاتور OBV

حجم تعادلی یک اندیکاتور پیشرو یا متقدم (به انگلیسی leading indicator) است، به این معنا که پیش‌بینی‌هایی انجام می‌دهد اما در این مورد که برای سیگنال‌ها چه اتفاقی می‌افتد توضیح خاصی ندارد.

به خاطر این محدودیت، احتمال ایجاد سیگنال اشتباه توسط این اندیکاتور زیاد است.

از این رو، بهتر است اندیکاتور OBV همراه با یک اندیکاتور متاخر (به انگلیسی lagging indicator) بررسی شود.

مثلا می‌توانید یک خط میانگین متحرک به حجم تعادلی اضافه کنید و مواردی که حجم تعادلی خط میانگین متحرک را می‌شکند بررسی کنید.

همچنین اگر اندیکاتور حجم تعادلی باعث شکست همزمان شد، می‌توانید تائید کنید که شکستی در قیمت رخ داده است.

نکته دیگر در مورد استفاده از حجم تعادلی این است که جهشی بزرگ در حجم معاملات در یک روز خاص، ممکن است اندیکاتور را برای مدتی از کار بیندازد.

به عنوان مثال، در صورتی که شرکت افزایش سود غافلگیرانه‌ای اعلام کرده و یا معاملات حقوقی‌ها در ابعاد کلان صورت بگیرد، احتمال دارد اندیکاتور دچار صعود یا افت شدید شود که این جهش یا افت شدید ممکن است حاکی از یک روند نباشد.

این اصطلاح در واژه‌نامه جامع بورسینس منتشر شده است.اصطلاحات دیگر را ببینید...

قصد شروع سرمایه‌گذاری در بورس را دارید؟ اولین قدم این است که افتتاح حساب رایگان را در یکی از کارگزاری‌ها انجام دهید:

اموزش بورس