پول فیات (Fiat Money)

دسته‌‌بندی: مالی و اقتصاد

پول بی‌پشتوانه یا پول فیات (به انگلیسی Fiat money)،  به ارز داخلی گویند که با وجود فقدان پشتوانه و فقدان ارزش‌ذاتی، دولت آن را بعنوان پول رایج کشور معرفی می‌نماید.

در گذشته بانک‌های مرکزی کشورهای مختلف با لحاظ در اختیار داشتن پشتوانه، که بطور معمول ذخایر فیزیکی طلا و نقره بوده است، دست به انتشار اسکناس می‌زدند.

اما امروزه پول فیات یا بی‌پشتوانه فاقد پشتوانه بوده و فقط بر اساس سیستم اعتمادی معامله می‌شود.

در حال حاضر اکثر قریب به اتفاق ارزهای دنیا فیات بوده و از آنجایی که انتشار و چاپ اسکناس در این سیستم فقط با صلاحدید دولت و بانک مرکزی بوده و فاقد پشتوانه فیزیکی است، تورم بالا و از بین رفتن اعتماد جامعه به دولت می‌تواند باعث بی‌ارزش شدن پول رایج کشور شود.

پس از منسوخ شدن سیستم استاندارد طلا و سیستم پولی برتون وودز، سیستم پول فیات یا پول بی‌پشتوانه تنها سیستم رایج در دنیا است.

شرح بیشتر پول فیات

اگر بخواهیم به طور ساده پول فیات را تعریف کنیم، پول فیات پول رایج قانونی‌ است که ارزش آن به جای اینکه بر پایه یک کالا و یا محصول فیزیکی باشد، صرفا براساس اعتماد به دولت و قوانین دولتی است.

قدرت آن دولتی که ارزش یک پول فیات (مثلا دلار) را تعیین می‌کند، اصلی‌ترین موضوع در مورد این نوع پول است.

به عبارت دیگر، پول فیات هیچ پشتوانه‌ای ندارد و ارزش آن صرفا براساس اعتماد به دولت منتشر کننده آن است.

اکثر کشورهای دنیا از پول فیات برای خریداری محصولات، کالاها، خدمات، سرمایه‌گذاری و یا پس‌انداز استفاده می‌کنند.

پول فیات جایگزین استاندارد طلا (و یا دیگر اجناس) شد و سیستم مالی پول فیات بر اساس قدرت کشور صاحب آن ارز پایه‌ریزی می‌شود.

ظهور پول فیات

پول فیات قرن‌ها پیش در چین به وجود آمد که ایالت سوچوان چین در قرن 11 برای اولین بار پول کاغذی را تولید کرد.

در ابتدا از این پول کاغذی برای خریداری ابریشم، طلا و یا نقره استفاده می‌شد؛ اما در نهایت کوبلای خان در قرن 13 به قدرت رسید و سیستم پول فیات را در چین راه‌اندازی کرد.

مورخان اعتقاد دارند که این پول یکی از دلایل سقوط امپراطوری مغول بوده است؛ زیرا مغول‌ها در استفاده از آن افراط کرده و تورم فوق‌العاده بالایی را ایجاد کردند.

پول فیات در قرن 17 در اروپا نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت.

پول فیات توسط اسپانیا، سوئد و هلند مورد قبول واقع شده بود؛ اما این سیستم در سوئد با شکست مواجه شد و دولت سوئد آن را رها کرده و به سیستم استاندارد نقره روی آورد.

دو قرن بعد نیوفرانس (New France) در کانادا، مستعمرات آمریکایی و دولت فدرال مرکزی آمریکا از پول فیات استفاده کرده و با نتایج مختلفی روبرو شدند.

در قرن 20 ایالات متحده آمریکا به سیستم بر پایه کالاها به صورت محدود بازگشته بود و در سال 1933 دولت به کار تبادل پول کاغذی با طلا پایان داد.

در سال 1972 با ریاست جمهوری نیکسون، استاندارد طلا پایان یافت و آمریکا در یک مقیاس جهانی مرگ این استاندارد و سیستم مالی را رقم زد و برای همیشه به پول فیات بازگشت.

مقایسه پول فیات و استاندارد طلا

پول کاغذی در دوران استاندارد طلا بر اساس طلا ساخته می‌شد؛ یعنی تمام پول‌ها توسط مقدار محدودی از طلا که در اختیار دولت یک کشور بود پشتیبانی می‌گردید.

در یک نظام و سیستم اقتصادی بر پایه طلا، دولت‌ها و بانک‌ها تنها در صورتی می‌توانستند پول جدید تولد و وارد کشور بکنند که دقیقا به اندازه ارزش آن طلای جدید به دست آورده باشند.

این سیستم دولت‌ها را محدود می‌کرد و به نوعی دست آن‌ها را در چاپ پول بدون پشتوانه می‌بست.

از آن طرف در سیستم فیات، پول به هیچ چیز دیگری گره نخورده است.

با پول فیات، مقامات و دولت‌ها می‌توانند به طور مستقیم بر روی ارزش پول تاثیر گذاشته و شرایط اقتصادی را به آن وابسته کنند.

با این روش دولت‌ها و بانک‌ها کنترل بسیار بیشتری بر روی پول‌های خود دارند. آن‌ها می‌توانند به شرایط اقتصادی مختلف و بحران‌ها با ابزارهای مختلف؛ همچون بیش‌تر کردن نقدینگی در بازار، پاسخ دهند.

طرفداران استاندارد طلا اعتقاد دارند که این سیستم به دلیل وجود یک چیز با ارزش و فیزیکی پایدارتر است؛ اما حامیان پول فیات در جواب می‌گویند که قیمت طلا به هیچ‌وجه پایدار نیست.

در هردوی این نظام‌های اقتصادی، قیمت‌ها می‌توانند نوسان داشته باشند؛ اما در پول فیات دولت مرکزی توانایی بیشتری برای کنترل قیمت‌ها در زمان‌های اضطرار دارد.

مزایا و معایب استفاده از پول فیات

اقتصاددانان و دیگر متخصصان بر روی حمایت خود از پول فیات متفق‌القول‌ نیستند و بحث‌های پرشوری در مورد مزایا و معایب پول فیات در دنیا وجود دارد که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره خواهیم کرد:

  • کمبود: کمبود و یا وجود نداشتن یک کالای خاص (مانند طلا) بر روی پول فیات تاثیر نمی‌گذارد.
  • هزینه: چاپ و ایجاد پول فیات بسیار ارزان‌تر از تولید ارز با پشتوانه یک کالا است.
  • پاسخگویی: همانطور که قبلا نیز گفته شد ارز‌های فیات به دولت‌ها و بانک‌های مرکزی‌اشان این اجازه را می‌دهند که در هنگام بحران‌های اقتصادی انعطاف بیشتری از خود نشان دهند.
  • تبادلات بین‌المللی: از پول فیات در سراسر جهان استفاده می‌شود و این موضوع آن را قابل تبادل در کل دنیا می‌کند.
  • راحتی: بر خلاف طلا، پول فیات به هیچ جنس فیزیکی‌ای وابسته نیست و نیاز به نگهداری، محافظت و مانیتورینگ ندارد.
  • نداشتن ارزش ذاتی: پول فیات هیچ ارزش ذاتی‌ای ندارد و این به دولت‌ها اجازه می‌دهد که از هیچ پول تولید کنند و این موضوع می‌تواند منجر به تورم افسارگسیخته و فروپاشی اقتصادی آن‌ها شود.
  • خطر تاریخی: از نظر تاریخی استفاده از پول فیات منجر به فروپاشی اقتصادی شده است و نشان می‌دهد که این سیستم از نظر تاریخی کمی خطرناک بوده و ریسک دارد.

پول فیات در برابر رمزارزها

پول فیات و رمزارزها (ارزهای دیجیتال مانند بیت‌کوین) از این منظر که هیچ‌کدام توسط یک کالای فیزیکی پشتیبانی نمی‌شوند، مشترک هستند؛ اما این تنها شباهت بین آن‌هاست!

پول فیات توسط دولت و بانک مرکزی کنترل می‌شود؛ اما رمزارزها غیرمتمرکز بوده و کسی کنترلی روی آن‌ها ندارد. رمزارزها اغلب به یک دفتر کل عمومی به نام بلاکچین وابسته هستند.

دیگر تفاوت بین این دو نوع پول به نحوه تولید آن‌ها بازمی‌گردد.

بیت‌کوین درست مانند اکثر رمزارزهای دیگر یک مقدار محدود و کنترل‌شده‌ای دارد؛ اما از آن طرف بانک‌ها می‌توانند از هیچ و پوچ با توجه به نیاز جامعه پول تولید کنند.

به عنوان یک پول دیجیتال، رمزارزها هیچ ظهور فیزیکی ندارند و کاملا بدون مرز هستند که محدودیت‌های موجود برای تراکنش‌های بین‌المللی برای آن‌ها کمتر است.

در رمزارزها تراکنش‌ها غیرقابل بازگشت بوده و بر خلاف پول فیات ردگیری این تراکنش‌ها و پول‌های دیجیتال به طرز قابل توجهی سخت است.

گفتن این نکته نیز خالی از لطف نیست که بازار ارزهای دیجیتال بسیار کوچک است و همین موضوع باعث می‌شود که نسبت به بازارهای سنتی نوسان بیشتری را تجربه کند.

شاید دلیل عدم مقبولیت جهانی ارزهای دیجیتال همین باشد؛ اما با رشد و به بلوغ رسیدن اقتصاد رمزارزی، این نوسانات نیز احتمالا کمتر خواهند شد.

سخن پایانی

آینده این دو نوع پول به هیچ‌وجه مشخص نیست.

با وجود اینکه ارزهای دیجیتال تازه در ابتدای راه هستند و چالش‌های بسیار زیادی را در پیش رو دارند؛ از نظر تاریخی پول فیات بسیار آسیب‌پذیر است. این دلیل بسیار بزرگی برای افرادی است که در حال تحقیق بر روی امکان استفاده از ارزهای دیجیتال برای تراکنش‌های خود هستند.

یکی از ایده‌های اصلی پشت تولید بیت‌کوین و دیگر رمزارزها گشتن به دنبال شکل جدیدی از پول بود بر اساس پرداخت همتا به همتا ساخته شه باشد.

احتمالاتی وجود دارد که بیت‌کوین برای از بین بردن کل سیستم فیات به وجود نیامده است؛ اما می‌تواند به عنوان یک جایگزین احتمالی و آلترناتیو این سیستم شناخته شود.

با این حال بیت‌کوین پتانسیل این را دارد که یک سیستم اقتصادی بهتر برای یک جامعه سالم‌تر بسازد.

این اصطلاح در واژه‌نامه جامع بورسینس منتشر شده است.اصطلاحات دیگر را ببینید...

قصد شروع سرمایه‌گذاری در بورس را دارید؟ اولین قدم این است که افتتاح حساب رایگان را در یکی از کارگزاری‌ها انجام دهید:

اموزش بورس