اقتصاد چگونه شکل می‌گیرد و چطور رشد می‌کند؟

رامتین بی‌نیاز
رامتین بی‌نیاز
LinkedIn
Telegram
WhatsApp
Twitter
رشد اقتصادی

 به طور کلی اقتصاد سیستم به هم وابسته‌ای از کار انسان، مبادله و مصرف است.

اقتصاد به صورت طبیعی از مجموع فعالیت‌های انسان شکل می‌گیرد. این پروسه تا حد زیادی مثل مقوله زبان، خودبه‌خود اتفاق می‌افتد.

افراد با هم مبادله می‌کنند تا استاندارد زندگی‌شان را بهبود دهند. ارتقای کیفیت زندگی وقتی ممکن می‌شود که کار، مولدتر و بهره‌ورتر شود.

بهره‌وری حاصل تخصص، نوآوری در زمینه فناوری و سرمایه در گردش (working capital) است. تنها راه پایدار برای رشد اقتصاد، افزایش بهره‌وری است.

بیشتر بخوانید: رشد اقتصادی چیست؟

تعریف اقتصاد

بیشتر اقتصادها از طریق مرزهای منطقه‌ای از هم متمایز می‌شوند؛ برای مثال، اقتصاد آمریکا، اقتصاد چین یا اقتصاد کلرادو.

البته در نتیجه رشد جهانی‌سازی (globalization)، تمایز بین این اقتصادها چندان دقیق نیست. نمی‌توان با برنامه‌ریزی و تلاش از سمت دولت یک اقتصاد را ایجاد کرد اما می‌شود با این‌ها اقتصاد را محدود کرد یا آن را به صورت مصنوعی شکل داد.

تنها بر اساس محدودیت‌هایی که روی بازیگران اقتصادی اعمال می‌شود، طبیعت اساسی فعالیت اقتصادی از جایی به جای دیگر متفاوت است.

همه انسان‌ها با کمبود منابع و اطلاعات ناقص روبرو هستند. با این که کره شمالی و جنوبی از نظر میراث تاریخی، مردم و منابع موجود شبیه‌اند، از نظر اقتصادی تفاوت بسیاری با هم دارند. تفاوت این دو کشور از جنبه سیاست عمومی عاملی است که اقتصاد آن‌ها را تا این حد از هم متمایز می‌کند.

تولید، توزیع و مصرف کالاها و خدمات برای رفع نیازهای کسانی صورت می‌گیرد که درون آن اقتصاد زندگی و فعالیت می‌کنند. به این مجموعه کلی، سیستم اقتصادی هم گفته می‌شود.

درک بیشتر مفهوم اقتصاد

اقتصاد تمامی فعالیت‌های مرتبط با تولید، مصرف و معامله کالاها و خدمات در یک ناحیه را در بر می‌گیرد.

این تصمیمات از طریق تلفیقی از تراکنش‌ها و مبادلات بازاری و تصمیم‌گیری دسته‌جمعی یا سلسله مراتبی اتفاق می‌افتند. از افراد گرفته تا نهادهایی مثل خانوارها، شرکت‌ها و دولت‌ها، همگی در این فرآیند مشارکت دارند.

اقتصاد یک منطقه یا کشور خاص، توسط فرهنگ، قوانین، تاریخ و جغرافیا و بسیاری عوامل دیگر هدایت می‌شود و بر اساس انتخاب‌ها و اعمال شرکت‌کنندگان تکامل می‌یابد. به همین دلیل است که هیچ دو اقتصادی مثل هم نیستند.

انواع مختلف اقتصاد

اقتصادهای بر پایه بازار به افراد و کسب‌وکارها اجازه می‌دهند که بر اساس عرضه و تقاضا، به طور آزادانه به تبادل کالاها در بازار بپردازند.

ایالات متحده تا حد زیادی اقتصاد بازار است که در آن مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان مشخص می‌کنند که چه چیزی فروخته و تولید شود. تولیدکنندگان مالک چیزی هستند که تولید می‌کنند و قیمت آن را خودشان تعیین می‌کنند؛ در عین حال، مصرف‌کنندگان هم مالک آن چیزی هستند که می‌خرند و خودشان تصمیم می‌گیرند که بابت آن چقدر حاضرند بپردازند.

از دل این تصمیمات است که قانون عرضه و تقاضا، قیمت‌ها و کل میزان تولید را مشخص می‌کند. اگر تقاضای مصرف‌کننده برای یک کالای خاص افزایش یابد، حاضر به پرداخت مبلغ بیشتر برای آن کالا می‌شود و در نتیجه، قیمت افزایش می‌یابد. در عوض، با توجه به این که تولیدکنندگان بر اساس سود جهت‌گیری می‌کنند و از آن تاثیر می‌پذیرند، تولید هم افزایش می‌یابد تا تقاضا را جبران کند.

اقتصاد بازار خالص در دنیای واقعی به‌ندرت یافت می‌شود؛ چرا که معمولاً حدی از دخالت دولت یا برنامه‌ریزی مرکزی در اقتصاد وجود دارد. حتی آمریکا هم می‌تواند به عنوان یک اقتصاد مختلط (mixed economy) در نظر گرفته شود.

بیشتر بخوانید: «اقتصاد دستوری» چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

وضع مقررات، آموزش عمومی و خدمات رفاه اجتماعی توسط دولت مهیا می‌شوند تا شکاف‌های موجود در اقتصاد بازار را پر کرده و به ایجاد تعادل و توازن کمک کنند. در نتیجه، عبارت اقتصاد بازار به اقتصادی اشاره دارد که به طور کلی، بیشتر بر پایه بازار باشد.

اقتصادهای دستوری به عامل سیاسی مرکزی وابسته هستند که قیمت و توزیع کالاها را کنترل می‌کند. در این سیستم به دلیل برنامه‌ریزی مرکزی، عرضه و تقاضا نمی‌تواند به طور طبیعی ایفای نقش کند و عدم تعادل مسئله رایجی است.

اقتصاد بازار
در اقتصاد بازار، نیروی عرضه و تقاضا مهم‌ترین عامل محرک هستند و عواملی مانند مالکیت خصوصی و آزادی انتخاب از اهمیت زیادی برخوردارند.

مطالعه اقتصاد

به مطالعه اقتصادها و عوامل موثر بر آن‌ها، علم اقتصاد (economics) گفته می‌شود. علم اقتصاد از یک نظر قابل دسته‌بندی به دو حوزه اقتصاد خرد (microeconomics) و اقتصاد کلان (macroeconomics) است.

اقتصاد خرد، رفتار افراد و شرکت‌ها را مطالعه می‌کند تا بفهمد آن‌ها تصمیمات اقتصادی خود را به چه دلیل می‌گیرند و این تصمیمات به چه صورت بر سیستم اقتصادی بزرگ‌تر اثر می‌گذارد.

اقتصاد خرد دلیل ارزش متفاوت کالاهای مختلف را مطالعه می‌کند و به نحوه هماهنگی و همکاری افراد مختلف می‌پردازد. اقتصاد خرد بیشتر روی تمایل‌ها و کشش‌های اقتصادی تمرکز می‌کند؛ مانند این که چگونه انتخاب‌ها و فعالیت‌های افراد روی تغییرات تولید تاثیر می‌گذارد.

از طرف دیگر، اقتصاد کلان کل اقتصاد را مطالعه می‌کند و به تصمیمات و مسائل اقتصادی در مقیاس گسترده می‌پردازد. اقتصاد کلان شامل مطالعه عواملی می‌شود که بر وسعت یک اقتصاد اثر می‌گذارند؛ مانند اثر افزایش قیمت‌ها یا تورم بر اقتصاد.

تولید ناخالص داخلی یا GDP نشان‌دهنده میزان کل کالاها و خدماتی است که در یک اقتصاد تولید شده‌اند. تغییرات بیکاری و درآمد ملی هم در اقتصاد کلان مطالعه می‌شود. به طور خلاصه، اقتصاد کلان به مطالعه مجموع و کل اقتصاد می‌پردازد.

بیشتر بخوانید: اقتصاد کلان جهانی بر بازار کریپتو چه تأثیری دارد؟

تاریخ اقتصاد

کلمه «economy» از زبان یونانی آمده و به معنای مدیریت خانوار است.

اقتصاد به عنوان یک موضوع مطالعه توسط فلاسفه یونان باستان، به خصوص ارسطو، مورد بررسی قرار گرفت. مطالعه اقتصاد در دوران مدرن، از قرن 18 در اروپا و به طور خاص در اسکاتلند و فرانسه آغاز شد.

فیلسوف و اقتصاددان اسکاتلندی، آدام اسمیت (Adam Smith) که در سال 1776 کتاب مشهور خود به نام ثروت ملل (The Wealth of Nations) را نوشت، در زمان خودش به عنوان یک فیلسوف اخلاقی شناخته می‌شد.

آدام اسمیت و هم‌عصرانش معتقد بودند که اقتصادها از سیستم‌های دادوستد در دوره ماقبل تاریخ تکامل یافتند تا به اقتصادهای پول‌محور و در نهایت اعتبارمحور تبدیل شدند.

در طول قرن نوزدهم، تکنولوژی و رشد تجارت بین‌المللی باعث ایجاد پیوند قوی‌تری بین کشورهای مختلف شد. این فرآیند در نهایت فرارسیدن رکود بزرگ (Great Depression) اقتصادی و جنگ جهانی دوم را تسریع کرد.

پنجاه سال پس از جنگ سرد، در اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست‌ویکم، موج جدید جهانی‌سازی اقتصادها به وقوع پیوست.

جهانی‌سازی اقتصاد
در اواخر قرن بیستم، با موج جدید خصوصی‌سازی، رشد تجارت بین‌المللی و دگرگونی زنجیره‌های تولید، موج جدید جهانی‌سازی به وقوع پیوست.

شکل‌گیری اقتصاد

اقتصاد وقتی شکل می‌گیرد که افراد مختلف، مهارت‌ها، علایق و خواسته‌های خاص خود را اهرمِ انجام مبادلات داوطلبانه با یکدیگر می‌کنند.

پاداش مالی دریافتی افراد بر پایه ارزشی است که بقیه، روی کالا یا خدمت تولیدشده توسط آنان می‌گذارند. سپس این افراد، پول را به عنوان یک نمایش قابل حمل از ارزشی که خلق کرده‌اند، در ازای سایر کالاها و خدمات مبادله می‌کنند.

مجموع این تلاش‌ها که در راستای تولید انجام می‌گیرند، به عنوان اقتصاد شناخته می‌شود.

رشد اقتصاد

فردی که کار می‌کند، اگر بتواند منابع را به طور بهینه‌تری به کالاها یا خدمات ارزشمند تبدیل کند، بهره‌ورتر بوده و ارزش بیشتری خواهد داشت.

این مسئله می‌تواند همه چیز را در بگیرد؛ از کشاورزی که می‌تواند با مصرف آب کمتر، محصول بیشتری تولید کند تا بازیگری که باعث فروش رفتن بلیت‌های بیشتری در گیشه سینما می‌شود.

اقتصادهایی که در حال رشد هستند، سریع‌تر می‌توانند مقادیر کمتر را به مقادیر بیشتر تبدیل کنند. این مازاد کالاها و خدمات، دست‌یابی به سطح زندگی بالاتر و باکیفیت‌تر را آسان‌تر می‌کند.

به همین دلیل است که اقتصاددانان دغدغه بهره‌وری و کارایی را دارند. همچنین به این دلیل است که بازارها به کسانی که از نظر مصرف‌کنندگان بیشترین ارزش را تولید می‌کنند، پاداش می‌دهند.

راه‌های زیادی برای افزایش بهره‌وری واقعی marginal) وجود ندارد. واضح‌ترین راه، برخورداری از ابزار و تجهیزات بهتر است که اقتصاددانان به آن‌ها کالاهای سرمایه‌ای (capital goods) می‌گویند.

ساخت و توسعه کالاهای سرمایه‌ای زمان‌بر است و به پس‌انداز و سرمایه‌گذاری نیاز دارد. پس‌انداز و سرمایه‌گذاری زمانی افزایش می‌یابد که مصرف زمان حال، برای مصرف در آینده به تعویق بیفتد. در اقتصادهای مدرن، بخش مالی (بانکداری و بهره) چنین امکانی را فراهم می‌کند.

راه دیگر بهبود بهره‌وری، تخصص است. افرادی که کار می‌کنند، بهره‌وری مهارت‌ها و کالاهای سرمایه‌ای خود را از طریق تحصیل، آموزش، تمرین و روش‌های فنی جدید بهبود می‌دهند.

وقتی فکر انسان بهتر درک می‌کند که چگونه از ابزار انسانی استفاده نماید، کالاها و خدمات بیشتری تولید می‌شوند و اقتصاد رشد می‌کند. این مسئله کیفیت سطح زندگی را بالا می‌برد. 

بیشتر بخوانید: تاثیر بیکاری بر اقتصاد؛ بیکاری چه آسیب‌هایی به اقتصاد وارد می‌کند؟

رشد اقتصادی چیست؟

رشد اقتصادی افزایش تولید کالاها و خدمات اقتصادی در یک دوره نسبت به دوره‌ای دیگر است.

رشد اقتصادی می‌تواند به صورت اسمی (nominal) یا واقعی (real) که بر اساس تورم تعدیل شده است، اندازه‌گیری شود. به طور سنتی، مجموع رشد اقتصادی با تولید ناخالص ملی (gross national product) یا تولید ناخالص داخلی اندازه‌گیری می‌شود؛ اگرچه گاهی اوقات، معیارهای جایگزین هم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بیشتر بخوانید: منظور از تورم چیست؟ + نحوه محاسبه تورم در ایران

تولید ناخالص داخلی
تولید ناخالص داخلی، مجموع کالاها و خدمات تولیدشده در داخل مرزهای یک اقتصاد را در یک سال اندازه می‌گیرد.

درک بیشتر رشد اقتصادی

به ساده‌ترین بیان، رشد اقتصادی به افزایش مجموع تولید یک اقتصاد گفته می‌شود.

در اغلب مواقع اما نه لزوماً، مجموع رشد تولید با افزایش متوسط بهره‌وری نهایی همبستگی دارد. این مسئله به افزایش درآمد منجر می‌شود.

در علم اقتصاد، رشد معمولاً به عنوان تابعی از سرمایه فیزیکی، سرمایه انسانی، نیروی کار و فناوری در نظر گرفته شده و مدل می‌شود. به بیان ساده، رشد کمیت یا کیفیت جمعیتی که در سن کار هستند، ابزاری که باید با آن کار کنند و دستورالعملی که طبق آن کار، سرمایه و مواد خام را با هم ترکیب می‌کنند، باعث افزایش ستاده یا تولید اقتصاد می‌شود.

چند راه برای رسیدن به رشد اقتصادی وجود دارد:

1. افزایش میزان کالاهای سرمایه‌ای فیزیکی

افزودن به سرمایه موجود در اقتصاد، بهره‌وری کار را افزایش می‌دهد.

وجود ابزار جدیدتر، بهتر و بیشتر، به این معناست که کارگران می‌توانند در بازه زمانی یکسان، محصول بیشتری تولید کنند. به عنوان یک مثال ساده، ماهیگیری که تور داشته باشد، می‌تواند در مقایسه با ماهیگیری که از قلاب ماهیگیری استفاده می‌کند، در هر ساعت ماهی بیشتری بگیرد.

البته دو نکته در این فرآیند از اهمیت حیاتی برخوردارند. اول باید کسی در اقتصاد پیدا شود که حاضر باشد پس‌انداز کند (از مصرف امروزش بگذرد) تا منابع لازم برای ایجاد سرمایه جدید فراهم شود. این سرمایه جدید باید در نوع درست، در جای درست و زمان درست در اختیار کارگران قرار گیرد تا به طور بهینه و بهره‌ور از آن استفاده نمایند.

نکته: در اینجا منظور از کارگر هر کسی است که در امر تولید اقتصادی با نیروی کار خود مشارکت می‌کند و نهاده‌ها را به ستاده اقتصادی تبدیل می‌نماید.

بیشتر بخوانید: نابرابری اقتصادی چیست؟ آیا وجود آن در جوامع امری ناگزیر است؟

2. پیشرفت فناوری

یکی از مثال‌های این موضوع، اختراع سوخت بنزین است.

قبل از کشف قدرت بنزین در ایجاد انرژی، ارزش اقتصادی نفت نسبتاً کم بود. استفاده از بنزین تبدیل به روش بهتر و بهینه‌تری برای جابجایی کالاهای در حال تولید و توزیع کالاهای نهایی به طور کاراتر شد.

پیشرفت فناوری باعث می‌شود که کارگران بتوانند کالاهای سرمایه‌ای را به روش‌های جدیدی با هم ترکیب کنند و در نهایت با همان میزان کالای سرمایه‌ای، محصول بیشتری تولید نمایند. نرخ رشد فنی هم مانند رشد سرمایه، بسیار به نرخ پس‌انداز و سرمایه‌گذاری وابسته است؛ چرا که برای تحقیق و توسعه، استفاده از پس‌انداز و سرمایه‌گذاری لازم است.

3. افزایش نیروی کار

کارگران بیشتر می‌توانند کالاها و خدمات اقتصادی بیشتری هم تولید کنند.

بخشی از رشد اقتصادی چشمگیر آمریکا در طول قرن نوزدهم، به دلیل هجوم نیروی کار ارزان‌قیمت و بهره‌ور مهاجر بود. در اینجا هم مثل رشد حاصل از سرمایه، شرایطی کلیدی برای وقوع این فرآیند وجود دارد.

افزایش نیروی کار همچنین باعث افزایش میزان تولید مورد نیاز برای تامین معاش کارگران جدید می‌شود. یعنی کارگران جدید باید دست‌کم به اندازه‌ای بهره‌ور باشند که بتوانند میزان تولید مورد نیاز برای افزایش مصرف ناشی از افزایش تعداد کارگران را جبران کنند و مصرف‌کننده خالص نباشند.

همچنین مثل شرایط ذکرشده در قسمت قبل، در اینجا هم مهم است که نوع درستی از کارگران، شغل‌های درستی را در جای درست و در ترکیب با نوع درست کالاهای سرمایه‌ای مکمل به عهده بگیرند تا پتانسیل بهره‌وری خود را محقق کنند.

نیروی کار و رشد اقتصادی
افزایش نیروی کار، یکی دیگر از راه‌های دست‌یابی به رشد اقتصادی است.

4. افزایش سرمایه انسانی

به طور کلی، افزایش سرمایه انسانی یعنی نیروی کار در حرفه خود ماهرتر شود و بهره‌وری‌اش را با آموزش دیدن در مهارت مورد نظر، آزمون و خطا یا تمرین بیشتر افزایش دهد.

پس‌انداز، سرمایه‌گذاری و تخصص، پایدارترین روش‌ها و آسان‌ترین راه‌ها برای کنترل هستند. در بستر این بحث، سرمایه انسانی به معنای سرمایه اجتماعی و نهادی هم می‌تواند باشد.

تمایل رفتاری به اعتماد اجتماعی بالاتر، جبران متقابل و نوآوری‌های سیاسی و اقتصادی مانند حمایت از حقوق مالکیت، از انواع سرمایه انسانی هستند که می‌توانند بهره‌وری اقتصادی را افزایش دهند. 

بیشتر بخوانید: اقتصادهای برتر دنیا در سال 2030

واحد اندازه‌گیری تولید ناخالص داخلی و رشد اقتصادی

اقتصادی که در حال رشد بوده و بهره‌ورتر باشد، کالاها و خدمات بیشتری در مقایسه با گذشته تولید می‌کند.

با این حال، برخی کالاها و خدمات ارزشمندتر از بقیه دانسته می‌شوند. برای نمونه، یک گوشی هوشمند از یک جفت جوراب ارزش بیشتری دارد. رشد باید بر اساس ارزش کالاها و خدمات محاسبه شود و نه فقط کمیت آن‌ها.

مشکل دیگر این است که همه افراد ارزش یکسانی برای کالاها و خدمات یکسان قائل نیستند. یک بخاری برای کسی که ساکن تبریز باشد ارزش بیشتری دارد و کولر برای فردی که ساکن استان یزد، بیشتر می‌ارزد.

روش تخمین رایج این است که از ارزش فعلی بازاری (current market value) استفاده شود. محاسبات مربوط به رشد اقتصادی توسط کشورهای مختلف در سیستم حساب‌های ملی (system of national accounts) یا SNA و با واحد پولی انجام می‌گیرد.

بهره‌وری اقتصادی
رشد اقتصادی پایدار با افزایش بهره‌وری امکان‌پذیر می‌شود.

جمع‌بندی

اقتصاد، سیستم پیچیده‌ای است که از طریق فعالیت‌های داوطلبانه و خودبه‌خودی بازیگران اقتصادی شکل می‌گیرد و نمی‌توان آن را با برنامه‌ریزی ایجاد کرد.

رشد اقتصادی به معنای افزایش کالا و خدمات تولیدشده است و باعث افزایش رفاه و کیفیت زندگی افراد می‌شود.

تنها راه رشد پایدار اقتصاد، افزایش بهره‌وری است و سایر راه‌ها نمی‌توانند تا مدت طولانی دوام بیابند.افزایش بهره‌وری در سایه آموزش، پیشرفت‌های فناوری و سرمایه‌گذاری ممکن می‌شود.

قصد شروع سرمایه‌گذاری در بورس را دارید؟ اولین قدم این است که افتتاح حساب رایگان را در یکی از کارگزاری‌ها انجام دهید:

نام شرکتویژگی‌هاامتیاز
کارگزاری آگاه
  • ارائه خدمات متمایز در قالب باشگاه مشتریان
  • سامانه معاملاتی اختصاصی و کاربرپسند
  • امکان دریافت اعتبار معاملاتی
  • امکان خرید آنلاین صندوق‌های سرمایه‌گذاری
  • امکان ثبت‌نام آنلاین برای کد بورسی
ثبت نام در بورس

برای سرمایه‌گذاری و معامله موفق، نیاز به آموزش دارید. خدمات آموزشی زیر از طریق کارگزاری آگاه ارائه می‌شود:

نام خدماتویژگی‌ها
دوره‌های آموزشی تحلیل تکنیکال (تحلیل نموداری)
  • دوره‌های حضوری + غیرحضوری
  • شناخته‌شده‌ترین اساتید
  • در سطح مقدماتی، متوسط و پیشرفته
  • ارائه مدرک معتبر گذراندن دوره

قصد خرید یا فروش ارز دیجیتال در ایران را دارید؟ در این سایت می‌توانید با اطمینان و با چند کلیک خرید کنید:

نامویژگی‌هاامتیاز
نوبیتکس
  • خرید ارز دیجیتال با کارت بانکی شتاب
  • بدون نگرانی از تحریم
  • معامله با کارمزد و سرعت مناسب
  • ترید ارز دیجیتال با دلار (تتر) و ریال
عضویت فوری
صرافی خارجی کوینکسعضویت فوری

سایر مطالب: مفاهیم اقتصادی به زبان ساده

به اشتراک بگذارید:

Twitter
LinkedIn
WhatsApp
Telegram
Email
رامتین بی‌نیاز

رامتین بی‌نیاز

یک دانشجوی کنجکاو اقتصاد و علاقه‌مند به بازارهای مالی.
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

عناوین مطلب