منظور از تورم چیست؟ + نحوه محاسبه تورم در ایران

محاسبه تورم

آخرین بروزرسانی این مطلب: 2 ماه پیش

تورم یکی از مهم‌ترین مفاهیم اقتصادی است که با زندگی روزمره شهروندان یک جامعه پیوندی ناگسستنی دارد.

اهمیتی ندارد که شخص چه شغل یا تحصیلاتی دارد یا در چه شرایطی زندگی می‌کند؛ تورم مسئله‌ای است که همه اعضای جامعه از آن تاثیر می‌پذیرند. البته چنین تاثیری برای همه افراد جامعه یکسان نیست و حتی برخی از اشخاص از آن منتفع می‌شوند.

تورم یکی از متغیرهای اصلی اقتصاد کلان است که در کنار مفاهیمی مثل اشتغال، رشد اقتصادی و تراز تجاری، از مهم‌ترین ابزارهای سنجش عملکرد اقتصادی یک کشور محسوب می‌شود.

با همه این اوصاف، آشنایی با نحوه محاسبه تورم و مفهوم آن، دست کم در حد عمومی و جزئی، برای افراد مختلف یک جامعه لازم به نظر می‌رسد.

در ادامه با مفهوم این متغیر اقتصادی بیشتر آشنا خواهید شد و نحوه محاسبه تورم را خواهید آموخت.

تورم چیست؟

به زبان ساده، تورم برابر با کاهش قدرت خرید یک ارز در طی زمان است.

وقتی قیمت کالاها و خدمات به صورت نامتعادل و بی‌رویه افزایش یابد و اصطلاحاً متورم شود، قدرت خرید کاهش می‌یابد.

این کاهش قدرت خرید که در نتیجه تورم اتفاق می‌افتد، با در نظر گرفتن قیمت سبدی انتخابی از کالاها و خدمات در یک اقتصاد در یک دوره زمانی معین، به شکل کمّی یا عددی محاسبه می‌شود.

تغییر سطح عمومی قیمت‌ها در این سبد انتخابی از کالاها و خدمات موجود در اقتصاد که به درصد محاسبه می‌شود، به ما این موضوع را نشان می‌دهد که ارز مورد نظر، در پی افزایش سطح عمومی قیمت‌ها دچار کاهش قدرت خرید شده است.

یعنی در دوره فعلی، با مبلغ مشخص و میزان معینی از ارز مورد نظر، میزان کمتری از کالاها و خدمات در مقایسه با دوره‌های پیشین قابل خریداری است.

برای مثال اگر نرخ تورم سالانه برابر با 10 درصد باشد، نشان‌دهنده این است که با مبلغ مشخصی که در دست داریم، قدرت خریدمان در مقایسه با سال گذشته 10 درصد کاهش یافته است.

تورم و تغییر در سطح عمومی قیمت‌ها را با شاخص‌های قیمتی مختلفی اندازه می‌گیرند. در واقع تورم را نسبت به شاخص‌های گوناگونی می‌سنجند که نتیجه هر یک متفاوت از دیگری است. رایج‌ترین شاخصی که برای محاسبه تورم به کار می‌رود، شاخص قیمت مصرف‌کننده یا CPI است.

بیشتر بخوانید: 9 تاثیر تورم بر اقتصاد و کسب و کارها

تورم
ارزش تنها یک دلار در زمان ابرتورم جمهوری وایمار یا آلمان امروزی در سال 1923، برابر با یک تریلیون مارک (واحد پول آن کشور) بود.

شاخص قیمت مصرف‌کننده یا CPI چیست؟

سبد انتخابی از کالاها یا خدمات که بالاتر به آن اشاره شد، برای مصرف‌کنندگان نهایی (افراد و خانوارهای یک جامعه) قیمت مشخصی دارد.

شاخص قیمت مصرف‌کننده، قیمت این سبد در دوره جاری را نسبت به قیمت آن در یک دوره مشخص که به آن سال پایه گفته می‌شود، اندازه‌گیری می‌کند.

اقلام مختلف این سبد در گروه‌های متفاوتی مثل خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، حمل‌ونقل، سوخت و… قرار می‌گیرند. در این سبد به گروه‌های گوناگون، وزن متفاوتی داده می‌شود تا شاخص مصرف‌کننده کارآمدتری بدست آید. برای مثال تغییر قیمت یک کالای ضروری و حیاتی، در مقایسه با یک کالا که از اهمیت پایین‌تری برخوردار است، تاثیر بیشتری در محاسبه تورم دارد.

نکته مهم دیگر درباره نحوه محاسبه تورم در ایران این است که شاخص قیمت مصرف‌کننده به دو بخش تقسیم می‌شود. شاخص بهای مصرف‌کننده در ایران برای دو گروه خانوارهای شهری و روستایی محاسبه می‌شود و در نتیجه، قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارها در نقاط شهری و روستایی به طور جداگانه مورد نظر قرار می‌گیرد.

علت بروز تورم در اقتصاد چیست؟

تورم وقتی ایجاد می‌شود که در سطح تقاضای فعلی، به دلایلی عرضه کاهش یابد.

برای مثال در بحران شیوع کرونا در زنجیره‌های عرضه اختلال پیش آمد و به همین دلیل، عرضه بسیاری از کالاها و خدمات کاهش یافت.

البته در بسیاری از موارد تقاضا هم کاهش چشمگیری را تجربه کرد اما پس از مدتی که تقاضا شروع به حرکت برای رسیدن به سطح پیشین خود کرد، مشکلات زنجیره عرضه همچنان وجود داشتند و نمی‌توانستند تقاضای شدید موجود را پاسخگو باشند. نتیجه چنین اتفاقی، تورم چشمگیر در کشورهای مختلف جهان بود که تا این لحظه همچنان ادامه دارد.

دلیل دیگر تورم از سمت تقاضا نشأت می‌گیرد. اگر عرضه پول (نقدینگی) در اقتصاد افزایش یابد و به همان نسبت رشدی در کالاها و خدمات تولیدی اقتصاد (رشد اقتصادی) رخ ندهد، این حجم پول در دست مردم باعث افزایش تقاضای آن‌ها می‌شود؛ در حالی که عرضه نمی‌تواند آن را پاسخگو باشد.

چنین مسئله‌ای هم باعث افزایش سطح عمومی قیمت‌ها می‌شود تا تعادل جدیدی در بازار ایجاد شود. بنابراین تورم در اقتصاد رخ می‌دهد.

بیشتر بخوانید: 4 مفهوم اقتصادی که هر مصرف کننده باید بداند

دلایل اصلی تورم در ایران چیست؟

البته که پاسخ جامع به این سوال نیاز به صرف زمان طولانی‌تر و بررسی بیشتری دارد تا زوایای مختلف آن مورد نظر قرار گیرد.

اما به طور خلاصه می‌توان گفت که به عقیده اقتصاددانان، تورم مزمن و طولانی‌مدت ایران ریشه در دو عامل دارد:

  • کسری بودجه دولت
  • بی‌انضباطی در خلق نقدینگی توسط سیستم بانکی کشور

ارائه توضیح مناسب برای هر یک از این عوامل به ساعت‌ها زمان نیاز دارد، اما باز هم به طور مختصر می‌توان اینگونه گفت که کسری بودجه به این معناست که دولت بیش از درآمدش خرج می‌کند که خود دلایل مختلفی دارد.

بی‌انضباطی در خلق نقدینگی توسط سیستم بانکی کشور هم به دلایل ساختاری، عدم پیروی از استانداردهای پذیرفته‌شده جهانی و دیگر مسائل برمی‌گردد.

بیشتر بخوانید: چرا پول بی‌ارزش می‌شود؟

نرخ تورم
کسری بودجه مزمن و مداوم دولت در ایران یکی از مهم‌ترین عوامل تورم است.

نرخ تورم چگونه محاسبه می‌شود؟

برای دانستن این که تورم چگونه محاسبه می‌شود، لازم است که ابتدا با نحوه محاسبه تورم سالانه و نحوه محاسبه تورم نقطه به نقطه به عنوان دو متغیر اصلی برای سنجش تورم بیشتر آشنا شویم:

نحوه محاسبه تورم سالانه

نرخ تورم سالانه، یک سال (12 ماه) منتهی به ماه جاری را مورد نظر قرار می‌دهد.

برای محاسبه تورم سالانه، درصد تغییر متوسط شاخص CPI نسبت به دوره مشابه قبل محاسبه می‌شود. در این محاسبه وقتی ماه مورد نظر ما اسفند باشد، نرخ تورم سالانه در واقع نرخ تورم سال مورد نظر ما را نشان می‌دهد.

به عنوان مثال اگر ماه بهمن سال 1400 را در نظر بگیریم، تورم سالانه از بهمن 1399 تا ماه جاری محاسبه می‌شود اما تورم سالانه اسفند ماه 1400، همان نرخ تورم سال 1400 است.

نحوه محاسبه تورم نقطه به نقطه

تورم نقطه به نقطه همانطور که از اسمش مشخص است، درصد تغییرات شاخص CPI بین دو نقطه را محاسبه می‌کند.

در واقع تورم نقطه به نقطه درصد تغییرات شاخص CPI در یک مقطع زمانی نسبت به یک مقطع دیگر را اندازه‌گیری می‌کند. مثلاً اگر بخواهیم نرخ تورم نقطه به نقطه در مردادماه دو سال 1399 و 1400 را محاسبه کنیم، نسبت تغییرات شاخص در این دو ماه را بدست می‌آوریم.

نکته مهم در محاسبه تورم نقطه به نقطه این است که هر گونه تغییر در بازه بین دو نقطه مورد نظر را در نظر نمی‌گیریم و از آن صرف نظر می‌کنیم.

نحوه محاسبه تورم یک سال نسبت به سال پایه

برای محاسبه تورم یک سال مشخص نسبت به سال پایه، تنها کافی است که شاخص CPI سال پایه را از سال مورد نظر کم کنیم و نتیجه را بر شاخص سال پایه تقسیم کنیم.

در واقع از این طریق می‌توانیم بفهمیم که از یک سال پایه تا سال مورد نظرمان، مجموعاً چقدر تورم داشته‌ایم.

فرمول محاسبه نرخ تورم

 فرمولی که با آن می‌توان نرخ تورم یک دوره مشخص را نسبت به دوره یا سال پایه محاسبه کرد، به این صورت است:

فرمول نرخ تورم

در فرمول بالا، «(CPI (x+1» به معنای شاخص قیمت مصرف‌کننده در دوره یا سال جاری یا مورد نظر و «CPI (x)» به منظور شاخص قیمت مصرف‌کننده در دوره یا سال پایه است.

در نتیجه، برای محاسبه تورم هر دوره مورد نظر تنها کافی است که شاخص قیمت مصرف‌کننده دوره پایه را از شاخص دوره موردنظرمان کم کنیم و حاصل را بر شاخص دوره پایه تقسیم کنیم.

یک نمونه برای محاسبه نرخ تورم

در جدول زیر شاخص کل قیمت مصرف‌کننده برای خانوارهای شهری ایرانی در ماه‌های سال 1400 را می‌بینید که توسط مرکز آمار ایران منتشر شده است:

ماه

شاخص

فروردین

302.7

اردیبهشت

304.9

خرداد

312.6

تیر

323.8

مرداد

334.1

شهریور

347.5

مهر

360.2

آبان

368.9

آذر

374.9

دی

384.1

بهمن

391.7

همانطور که در این جدول می‌بینید، شاخص قیمت مصرف‌کننده برای ماه فروردین برابر با 302.7 و برای ماه بهمن 391.7 است.

اگر بخواهیم تورم بین این دو نقطه را بدست آوریم، مطابق فرمول باید شاخص قیمت فروردین را از بهمن کم کنیم و حاصل را بر شاخص فروردین تقسیم کنیم.

مثال محاسبه تورم

اگر عدد حاصل را در 100 ضرب کنیم، نتیجه نهایی برابر 29.40% خواهد شد. یعنی تورم نقطه به نقطه بهمن 1400 نسبت به فروردین همین سال، برابر با 29.4% است.

محاسبه‌گر نرخ تورم

بعضی از سامانه‌ها مانند وب‌سایت مرکز آمار ایران، خدمتی به عنوان محاسبه‌گر نرخ تورم را به کاربران ارائه می‌دهند.

با استفاده از این محاسبه‌گرها می‌توانید نرخ تورم را به‌ آسانی محاسبه کنید یا متوجه شوید که مبلغ مشخصی در یک زمان، در زمان دیگر چقدر ارزش دارد.

محاسبه گر نرخ تورم مرکز آمار ایران در این لینک قابل دستیابی است:

محاسبه‌گر نرخ تورم مرکز آمار ایران

‌جمع‌ بندی

اطلاع از مفهوم تورم و نحوه محاسبه تورم می‌تواند برای همه افراد جامعه مفید باشد.

این مسئله خصوصاً برای ایرانیان که هر ساله تورم مزمن دورقمی را تجربه می‌کنند، اهمیت دوچندان دارد. درآمد، قدرت خرید، ثروت و به طور کلی تمام فعالیت‌های اقتصادی افراد تحت تاثیر تورم قرار می‌گیرد.

تورم، بازندگان و برندگانی دارد. کسانی که درآمد و ثروت‌شان با سرعتی بیشتر از سرعت رشد و نرخ تورم رشد می‌کند، برندگان آن هستند اما اکثریت جامعه از آن متضرر می‌شوند.

بیشتر از همه فقیرترین افراد جامعه از تورم دچار زیان می‌شوند. کسانی که دارایی خاصی مثل خانه، خودرو، سهام و… ندارند که قیمت آن همراه با تورم افزایش یابد، صرفاً شاهد کاهش قدرت خرید خود در هر دوره از زمان هستند.

افراد برای این که کمترین زیان را از تورم ببینند، باید دارایی‌های خود را در محل مناسب سرمایه‌گذاری کنند و آن را به صورت پول نقد نگهداری نکنند؛ چرا که پول بر اثر تورم، قدرت خرید و ارزش خود را از دست می‌دهد.

قصد شروع سرمایه‌گذاری در بورس را دارید؟ اولین قدم این است که افتتاح حساب رایگان را در یکی از کارگزاری‌ها انجام دهید:

نام شرکتویژگی‌هاامتیاز
کارگزاری آگاه
  • ارائه خدمات متمایز در قالب باشگاه مشتریان
  • سامانه معاملاتی اختصاصی و کاربرپسند
  • امکان دریافت اعتبار معاملاتی
  • امکان خرید آنلاین صندوق‌های سرمایه‌گذاری
  • امکان ثبت‌نام آنلاین برای کد بورسی
ثبت نام در بورس

برای سرمایه‌گذاری و معامله موفق، نیاز به آموزش دارید. خدمات آموزشی زیر از طریق کارگزاری آگاه ارائه می‌شود:

نام خدماتویژگی‌ها
دوره‌های آموزشی تحلیل تکنیکال (تحلیل نموداری)
  • دوره‌های حضوری + غیرحضوری
  • شناخته‌شده‌ترین اساتید
  • در سطح مقدماتی، متوسط و پیشرفته
  • ارائه مدرک معتبر گذراندن دوره
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

۳۰ مورد از مهم‌ترین مدل‌های ذهنی چارلی مانگر

آخرین بروزرسانی این مطلب: 5 ماه پیش چارلی مانگر : هر روز تلاش کنید کمی عاقل‌تر از زمانی که از خواب بیدار شدید، باشید. وظایف خود را صادقانه و به‌درستی…
بیشتر بخوانید

نسبت P/S چیست و چه کاربردی در بازار بورس دارد؟ + نحوه محاسبه آن

آخرین بروزرسانی این مطلب: 6 روز پیش انسان‌های موفق در بازار بورس، با داشتن آگاهی و شناخت دقیق مفاهیم و اصطلاحات، سودهای خوبی به دست می‌آورند. اگر شما هم می‌خواهید…
بیشتر بخوانید

سفارش سرخطی در بورس چیست؟ + نحوه سرخطی زدن

آخرین بروزرسانی این مطلب: 2 ماه پیش بسیاری از سرمایه گذاران برای قرار گرفتن در اول صف خرید یا فروش، در زمان آغاز به کار بازار بورس در صبح‌ها، اقدام…
بیشتر بخوانید

منظور از اردر حمایت در بورس چیست؟

آخرین بروزرسانی این مطلب: 3 ماه پیش اردر حمایت یکی از اصطلاحات بسیار مهم و پرتکرار در بازارهای معاملاتی بورس، فارکس، ارز دیجیتال و…است که گاها کاربرد زیادی در معاملات…
بیشتر بخوانید

نسبت P/NAV چیست و چه اهمیتی در بازار بورس دارد؟

آخرین بروزرسانی این مطلب: 6 روز پیش شناخت دقیق مفاهیم و اصطلاحات مربوط به بازارهای مالی، یکی از اصلی‌ترین شروط برای رسیدن به موفقیت در این بازارها است. بنابراین اگر…
بیشتر بخوانید

استراتژی DCA چیست و چرا در سرمایه‌گذاری اهمیت دارد؟

آخرین بروزرسانی این مطلب: 2 هفته پیش اگر شما هم از جمله افرادی هستید که در بازارهای مالی سرمایه‌گذاری می‌کنید، قطعا برای گرفتن یک نتیجه و سود خوب، استراتژی بلند…
بیشتر بخوانید