قراردادهای آتی همیشگی (perpetual) و 8 اصطلاح مرتبط

قراردادهای آتی دائمی

قبل از توضیح قراردادهای آتی همیشگی یا دائمی (perpetual)، بیایید قراردادهای آتی را با هم مرور کنیم:

قرارداد آتی یک توافقنامه برای خرید یا فروش کالا، ارز یا دارایی دیگر با قیمتی از پیش تعیین شده در تاریخ آینده است.

برخلاف بازار سنتی، در بازار آتی (یا اصطلاحا فیوچرز) معاملات فورا تکمیل نمی‌شود بلکه طرفین معامله قراردادی را معامله می‌کنند که تکمیل معامله را به یک تاریخ در آینده موکول می‌کند.

در یک بازار آتی، معامله‌گران اجازه ندارند بصورت مسقیم آن دارایی دیجیتال یا کالا را خرید یا فروش کنند. بلکه آنها یک قرارداد که نماینده آن دارایی یا کالاست را معامله می‌کنند و معامله واقعی دارایی در آینده (سررسید قرارداد) انجام می‌گیرد.

به عنوان یک مثال ساده، بازاری که در آینده یک کالای فیزیکی مانند طلا یا زعفران معامله می‌شود را در نظر بگیرید. در برخی بازارهای آتی سنتی، این قراردادها برای تحویل به خریدار علامتگذاری می‌شوند به این معنا که تحویل فیزیکی کالا وجود دارد.

در نتیجه، طلا یا زعفران یا هر کالای دیگری باید در مکان مناسب نگهداری و انتقال یابد که باعث ایجاد هزینه‌های اضافه می‌شود.

اما در حال حاضر بیشتر بازارهای آتی دارای فرایند تسویه نقدی (cash settlement) هستند به این معنی که فقط معادل نقدی قرارداد تسویه می‌شود و هیچ کالای فیزیکی تحویل داده نمی‌شود.

علاوه بر این، قیمت طلا یا زعفران در یک بازار آتی (متناسب با تاریخ قرارداد) می‌تواند متفاوت از قیمت فعلی باشد.

هرچقدر مدت زمان قرارداد بیشتر باشد، هزینه نقل و انتقال کالای فیزیکی بیشتر، عدم اطمینان از قیمت کالا یا دارایی در آینده بالاتر و در نتیجه اختلاف قیمت قرارداد با بازار سنتی زیادتر می‌شود.

چرا افراد در بازار آتی معامله می‌کنند؟

  • پوشش ریسک و مدیریت ریسک: دلیل اصلی ایجاد بازار آتی و قراردادهای فیوچرز، پوشش و مدیریت ریسک بود.
  • معامله برای کسب سود از افت قیمت: معامله‌گران در بازار آتی می‌توانند با باز کردن موقعیت معاملاتی Short، از افت قیمت سود بدست آورند.
  • اهرم معاملاتی: معامله‌گران می‌توانند با چندین برابر موجودی حساب‌شان معامله کنند.

قراردادهای آتی همیشگی (perpetual futures contract) چیست؟

قراردادهای perpetual، نوعی خاصی از قراردادهای آتی هستند که تاریخ انقضا ندارند. بنابراین به عنوان قراردادهای آتی دائمی یا همیشگی نامیده می‌شوند.

قراردادهای آتی معمول، دارای تاریخ انقضا هستند ولی در قراردادهای perpetual چنین چیزی وجود ندارد و زمانی که معامله‌گر هر زمان تصمیم به بستن معامله بگیرد می‌تواند معامله را ببندد (تسویه کند).

علاوه بر این، انجام معاملات در قراردادهای perpetual براساس قیمت شاخص انجام می‌گیرد.

این قیمت شاخص، از متوسط قیمت یک دارایی در بازار Spot (معاملات معمول) و حجم آنها محاسبه می‌شود.

به همین دلیل برخلاف قراردادهای آتی معمول، قیمت در قراردادهای perpetual اغلب برابر یا بسیار نزدیک به قیمت فعلی بازار است.

با این حال، در شرایطی که بازار دچار نوسانات ناگهانی و سریع می‌شود، قیمت Mark ممکن است از قیمت بازار Spot کمی فاصله بگیرد.

در قراردادهای آتی perpetual اصطلاحات متعددی مشاهده می‌شود که در ادامه به شرح آنها می‌پردازیم:

1. مارجین اولیه (initial margin) چیست؟

مارجین اولیه، مبلغ سرمایه اولیه‌ای است که شما باید بپردازید تا بتوانید یک موقعیت معاملاتی با اهرم باز کنید.

برای مثال در ارز دیجیتال می‌توانید با داشتن 1000 دلار، یک موقعیت معاملاتی 10,000 دلاری باز کند (اهرم 10 برابر).

1000 دلار که در این معامله وارد می‌کنید، مارجین اولیه شماست که 10 درصد از کل معامله است.

مارجین اولیه، تنها چیزی است که پشتیبان موقعیت معاملاتی شماست و به عنوان collateral یا وثیقه عمل می‌کند.

2. مارجین نگهداری (maintenance margin) چیست؟

به حداقل مبلغ لازم که برای باز نگهداشتن معامله موردنیاز است، مارجین نگهداری می‌گویند. اگر موجودی مارجین شما به زیر این سطح برسد، یا اخطار مارجین کال می‌گیرید (از شما خواسته می‌شود مبلغی سرمایه به حساب خود اضافه کنید) یا اینکه لیکوئید می‌شوید.

در پلتفرم‌های معاملاتی ارز دیجیتال، اگر معامله در مسیر دلخواه معامله‌گر پیش نرود اخطار کم‌بودن مارجین و لیکوئید شدن به کاربر ارسال می‌شود و اگر مارجین کافی وجود نداشته باشد کل سرمایه وارد شده به معامله از بین می‌رود (به این رویداد لیکوئید شدن می‌گویند).

به عبارت دیگر، مارجین اولیه مقدار سرمایه‌ای که برای یک معامله اختصاص می‌دهید و مارجین نگهداری به حداقل سرمایه موردنیاز برای باز نگه‌داشتن آن معامله گفته می‌شود.

مارجین نگهداری ثابت نیست و براساس قیمت بازار و موجودی حساب شما نوسان می‌کند.

3. لیکوئید شدن (liquidation) چیست؟

اگر میزان وثیقه‌ای که برای معامله اختصاص دادید به زیر مارجین نگهداری (maintenance margin) برسد، قرارداد آتی که باز کردید لیکوئید خواهد شد.

در پلتفرم بایننس (سایت معاملاتی ارز دیجیتال)، لیکوئید شدن به روش‌های مختلف صورت می‌گیرد که براساس ریسک و میزان اهرم هر کاربر است (متناسب با میزان وثیقه و net exposure). هر چقدر موقعیت معاملاتی بزرگتر باشد، میزان مارجین موردنیاز بیشتر خواهد بود.

مکانیزم لیکوئید شدن در بازار و اکسچنج‌ها متفاوت است. پلتفرم بایننس، در صورت لیکوئید شدن سطح 1، کارمزد 0.5 درصدی دریافت می‌کنند (سطح یک یعنی net exposure زیر 500 هزاردلار).

اگر حساب موردنظر بعد از لیکوئید شدن، موجودی داشته باشد مابقی به به کاربر بازگشت داده می‌شود ولی اگر مبلغ کمتر باشد، کاربر به عنوان ورشکسته شناخته می‌شوند.

توجه داشته باشید که در صورت لیکوئید شدن، کاربر باید کارمزد بیشتری پرداخت کند. به همین خاطر اگر موقعیت معاملاتی در خطر لیکوئید شدن است، باید مبلغ بیشتری به وثیقه اضافه کنید تا قیمت لیکوئید شدن از قیمت فعلی بازار فاصله بگیرد یا موقعیت معاملاتی را ببندید.

4. نرخ تامین مالی (funding rate) چیست؟

برای Funding، معادل دقیق‌تری از تامین مالی به ذهنمان نمی‌رسد.

تامین مالی یا Funding شامل پرداخت‌های منظم بین خریداران و فروشندگان است. وقتی نرخ تامین مالی بالاتر از صفر (یعنی مثبت) باشد، معامله‌گرانی که وارد موقعیت Long شده‌اند (خریداران قرارداد) باید نرخ کارمزد مشخصی را به معامله‌گرانی که وارد موقعیت Short شده‌اند (فروشندگان قرارداد) پرداخت کنند.

بالعکس، زمانی که نرخ تامین مالی منفی است، فروشندگان قرارداد به خریداران قرارداد، نرخ کارمزد می‌پردازند.

نرخ Funding براساس دو مولفه است: نرخ بهره و پریمیوم.

در بازار آتی بایننس، نرخ بهره بطور ثابت 0.03 درصد است و پریمیوم براساس تفاوت قیمت بین بازار آتی و بازار Spot متغیر است. بایننس از نرخ Funding که بین کاربران جابجا می‌شود هیچ کارمزدی برای خود بر نمی‌دارد.

پس بطور مثال وقتی یک قرارداد آتی perpetual بالاتر از بازار Spot معامله می‌شود، دارندگان موقعیت Long باید به فروشندگان قرارداد (معامله‌گرانی که موقعیت Short گرفته‌اند) هزینه‌ای را مطابق با نرخ Funding پرداخت کنند.

وقتی نرخ Funding افزایش زیادی پیدا می‌کند، معمولا باعث می‌شود قیمت به کاهش متمایل شود زیرا معامله‌گرانی که موقعیت Long گرفته‌اند موقعیت معاملاتی را می‌بندند و به جمع فروشندگان قرارداد می‌پیوندند.

5. قیمت مارک (mark price) چیست؟

قیمت مارک، ارزش واقعی (قیمت منصفانه) قرارداد آتی موردنظر را در مقایسه با قیمت واقعی که در حال معامله است نمایش می‌دهد.

محاسبه قیمت مارک برای جلوگیری از لیکوئید شدن غیرمنصفانه که دلیل آن نوسانات شدید بازار است انجام می‌گیرد.

بنابراین زمانی که قیمت شاخص (Index price) مرتبط با قیمت بازار Spot باشد، قیمت مارک نمایانگر قیمت منصفانه یک قرارداد آتی خواهد بود.

در سایت بایننس، قیمت مارک براساس قیمت شاخص و نرخ funding است و بخشی جدانشدنی از محاسبه PnL محقق نشده محسوب می‌شود.

6. مفهوم PnL چیست؟

PnL مخفف profit and loss است به معنای سود و زیان.

سود و زیان می‌تواند محقق شده (realized) یا محقق نشده (unrealized) باشد.

زمانی که شما موقعیت معاملاتی باز در بازار قراردادهای آتی perpetual دارید، PnL یا همان سود و زیان شما محقق نشده (unrealized) است.

وقتی موقعیت معاملاتی خود را ببندید، سود/زیان محقق نشده شما به محقق شده (realized) تبدیل می‌شود. (بخشی از آن یا کامل)

مثال واضح و ساده از سود/زیان محقق نشده:

فرض کنید یک سکه را 9 میلیون تومان خریده‌اید، در بازار قیمت می‌گیرید و متوجه می‌شوید این سکه را 10 میلیون تومان خریداری می‌کنند. تا اینجا 1 میلیون تومان سود محقق نشده دارید. تا زمانی که این سکه را واقعا نفروشید و پول را نگیرید، سود شما هنوز محقق نشده است.

زمانی که سکه را فروختید و 10 میلیون تومان را در حساب بانکی دریافت کردید، آن زمان می‌توانید بگوید 1 میلیون تومان سود محقق شده داشتید.

به خاطر اینکه سود/زیان محقق شده به سود یا زیانی که از معامله بدست آمده اطلاق می‌شود، هیچ ارتباط مستقیمی با قیمت مارک ندارد.

اما از سمت دیگر، با کم و زیاد شدن قیمت مارک، سود/زیان محقق نشده بطور مداوم کاهش و افزایش پیدا می‌کند.

پس قیمت مارک برای این منظور استفاده می‎شود که سود/زیان محقق نشده به درستی و منصفانه محاسبه و نمایش داده شود.

7. منظور از صندوق بیمه (Insurance Fund) در معاملات آتی همیشگی چیست؟

صندوق بیمه (Insurance Fund) برای این منظور ایجاد شده تا موجودی معامله‌گرانی که زیان می‌کنند به زیر صفر نرسد (منفی نشود) و معامله‌گرانی که معاملات سودده داشته‌اند به سودشان برسند.

اگر به هر دلیلی، سیستم معاملاتی نتواند موقعیت معاملاتی افراد را در زمان مدنظر ببند و قیمت مارک افت بیشتری کند، صندوق بیمه فعال و زیان این معاملات را جبران می‌کند تا زمانی که سیستم موفق به بستن موقعیت معاملاتی کند.

این شرایط برای شخصی که لیکوئید شده و سرمایه‌اش به صفر رسیده هیچ تفاوتی ندارد ولی به شخصی که موقعیت Short داشته اطمینان می‌دهد می‌تواند سود خود را بگیرد.

بنابراین صندوق بیمه مکانیزمی است که طراحی شده تا وثیقه از معامله‌گرانی که لیکوئید شده‌اند دریافت شود و زیان‌های کاربران ورشکسته را پوشش دهد.

در یک بازار عادی، صندوق بیمه با پولی که از کاربران لیکوئید شده بدست می‌آید رشد می‌کند.

8. منظور از Auto-deleveraging چیست؟

Auto-deleveraging به معنای لیکوئید شدن در زمان‌های خاصی است که عملکرد صندوق بیمه به دلیل شرایط بازار متوقف می‌شود.

با وجودیکه این رویداد نامحتمل است، در شرایط خاصی از بازار، معامله‌گرانی که در سود هستند ملزم می‌شوند تا بخشی از سودشان را برای جبران زیان معامله‌گرانی که زیان کرده‌اند بپردازند.

این شرایط نادر، ممکن است به دلیل نوسانات بسیار شدید در بازار ارزهای دیجیتال و اهرم بالایی که به کاربران ارائه می‌شود روی دهد.

به عبارت دیگر، در این شرایط معمولا موقعیت‌های معاملاتی که دارای بالاترین اهرم‌ها و بالاترین سودها هستند بیشترین مشارکت را در جبران ضرر سایر موقعیت‌ها ایفا می‌کنند.

در سایت بایننس یک شاخص برای نمایش موقعیت معامله‌گر در صف Auto-deleveraging وجود دارد که در تصویر زیر می‌توانید ببینید:

Auto-deleveraging

 

قصد خرید یا فروش ارز دیجیتال در ایران را دارید؟ در این سایت می‌توانید با اطمینان و با چند کلیک خرید کنید:

نام ویژگی‌هاامتیاز
نوبیتکس
  • خرید ارز دیجیتال با کارت بانکی شتاب
  • بدون نگرانی از تحریم
  • معامله با کارمزد و سرعت مناسب
  • معاملات بیت‌کوین، اتریوم، ریپل، تتر و... در برابر ریال و دلار
عضویت فوری
مزدکس (پلتفرم جدید)
  • صرافی حرفه‌ای برای ترید ارز دیجیتال
  • بدون نگرانی از تحریم
  • سرعت بالا و نرم‌افزار قوی
  • تیم حرفه‌ای و با تجربه در بازارهای مالی
  • 10 درصد تخفیف کارمزد بگیرید
عضویت فوری

اگر مایل به مطالعه بیشتر درباره ارز دیجیتال هستید، پیشنهاد می‌کنیم کتاب "ارز دیجیتال، سیر تکامل طبیعی پول" را در اینجا دانلود کنید و بخوانید...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

بررسی پلتفرم تحلیلی تریدینگ ویو (TradingView)

بازار ارزهای دیجیتال رشدی انفجاری داشته و مدت‌هاست به یکی از گزینه‌های سرمایه‌گذاری و معامله‌گری تبدیل شده است. همین موضوع باعث شده تحلیلگران و کاربرانی که قصد شروع معامله‌گری در…
بیشتر بخوانید

روش تشخیص معکوس شدن روند قیمت‌ (با الگوی کف دوقلو)

بازار رمزارزها بازاری پرتلاطم و بی‌ثبات است و جهت روند قیمت ممکن است درست همان زمانی تغییر کند که اصلاً پیش‌بینی نمی‌کردید. انجام معامله در جهت روند یکی از بهترین…
بیشتر بخوانید

پنکیک سواپ: صرافی غیرمتمرکز روی زنجیره هوشمند بایننس

برخلاف صرافی‌های رمزارز متمرکز معمول مانند همچون بایننس و کوین‌بیس که توسط یک نهاد واحد و شرکتی اداره می‌شوند، صرافی‌های غیر‌متمرکز (DEXها) امکان معامله‌گری بدون واسطه را مهیا می‌کنند. بسیاری…
بیشتر بخوانید

از سایر تریدرهای ارز دیجیتال یگ گام جلوتر باشید!

هیچ‌چیز بدتر از این نیست که متوجه شوید، درست یک هفته پیش از جهش بازار، دارایی‌های دیجیتال خود را فروخته‌اید و از اوج معاملات بازار عقب مانده‌اید. اغلب اوقات، پس…
بیشتر بخوانید